Nümayəndələr Palatası və Senatda demokratların qələbəsi: İran və Ukraynanı nə gözləyir?
Bu gün, 14:49.
ABŞ Konqresinə aralıq seçkilərdə Demokratlar Partiyasının qələbə qazanması qüvvələr balansını dəyişəcək. Hökumətin fəaliyyətinə nəzarət və qanunvericilik üzərində daha böyük təsir imkanları əldə edəcək demokratlar Vaşinqtonun Rusiya, Ukrayna və İran siyasətinə də təsir göstərəcəklər.
Civilazerbaijan.com bildirir ki, 3 noyabr seçkilərində demokratların qələbə qazanması prezident Donald Trampın Respublikaçılar Partiyasının həm Senata, həm də Nümayəndələr Palatasına nəzarəti itirməsi deməkdir. Tramp isə nəticələri qəbul etməyə və demokratlarla işləməyə hazır olduğunu bildirib.
Beləliklə, demokratlar 100 yerlik Senatda çoxluğu təmin edərək palataya nəzarəti ələ keçiriblər. Onlar Texas, Şimali Karolina, Cənubi Karolina, Ohayo, Kanzas və Ayova ştatlarında respublikaçıların tutduğu senator yerlərini geri almağa nail olublar.
Seçkilərdə bir sıra tarixi nəticələr də qeydə alınıb. Kanzasda demokratlar 94 ildən sonra ilk dəfə Senat seçkisində qalib gəliblər. Texasda isə 1988-ci ildən bəri ilk dəfə demokrat namizəd senator seçilib. Meyn ştatında Troy Jackson beş müddətdir vəzifədə olan respublikaçı senator Syuzan Kollinsi məğlub edib.
Nümayəndələr Palatasında demokratların çoxluğu təmin etməsi ilə Hakim Ceffriesin palatanın spikeri vəzifəsinə gələcəyi bildirilir. Bu halda o, ABŞ tarixində həmin vəzifəni tutan ilk qaradərili şəxs olacaq.
Seçkilərdə azlıqların təmsilçiliyi baxımından da diqqətçəkən nəticələr əldə edilib. Nyu-Cersidə Demokrat Partiyasının namizədi Adam Hamawy ştat tarixində Nümayəndələr Palatasına seçilən ilk müsəlman olub. Texasda Gina Hinojosa ilk latınamerikalı qadın qubernator, Nyu-Meksikoda isə Deb Haaland ştatın ilk yerli xalq mənsubu qadın qubernatoru seçilib.
İran
Hazırda Konqres qarşısında duran xarici siyasətlə bağlı ən təxirəsalınmaz məsələ İranla müharibə ola bilər. Demokratlar seçki kampaniyalarını məhz bu müharibəyə son qoymaq vədi üzərində qurmuşdular. ABŞ və İsrailin bu il fevralın sonunda İrana zərbələr endirməsi ilə başlayan müharibə qiymətlərin artmasına və iqtisadi qeyri-müəyyənliyə səbəb olub.
Seçkilərin nəticələri Trampı müharibədən diplomatik çıxış yolu axtarmağa sövq edə bilər. Bunu AzadlıqRadiosuna Strategiya və Siyasət üzrə "New Lines" İnstitutunun proqram rəhbəri və baş analitiki Daniya Arayssi bildirib. Ekspertin fikrincə, bu nəticələr "Tramp administrasiyasını müharibədən çıxış strategiyası hazırlamağa, xüsusilə də diplomatik vasitələrə və danışıqlara üstünlük verməyə məcbur edəcək". Yanvar ayında yeni Konqres fəaliyyətə başladıqdan sonra isə demokratlar müharibəyə əlavə maliyyə vəsaitinin ayrılmasını əngəlləyə və administrasiyanın qərarları ilə bağlı araşdırmalara başlaya bilərlər.
Təhlilçinin qənaətinə görə, Tehran da Trampın hərbi kampaniyanı davam etdirmək üçün siyasi imkanlarının zəiflədiyini düşünərək danışıqlarda özü üçün daha əlverişli şərtlər qazanmağa çalışa bilə: "Bu, həm də o deməkdir ki, iranlılar əlavə güzəştlərə getmək üçün təzyiqlə üzləşməyəcəklər".
Bununla belə, Tramp silahlı qüvvələrin ali baş komandanı vəzifəsində qalmaqla yanaşı, hərbi əməliyyatlar və diplomatiya sahəsindəki səlahiyyətlərini də qoruyub saxlayır. Respublikaçıların əksəriyyəti isə İranın nüvə proqramı və regiondakı təhdidləri ilə mübarizə aparmaq üçün hərbi kampaniyanı zəruri hesab edir. Onların demokratların maliyyələşməni məhdudlaşdırmaq cəhdlərinə müqavimət göstərəcəyi gözlənilir.
AzadlıqRadiosunun Vaşinqton müxbiri Aleks Raufoğlu yazır ki, bütün bunlara baxmayaraq, müharibənin iqtisadi fəsadları administrasiya üçün siyasi problemə çevrilib. Benzinin və dizel yanacağının bahalaşması demokratlara imkan verib ki, yaşayış xərclərini seçki kampaniyasının əsas mövzularından birinə çevirsinlər. Qiymət artımında Hörmüz boğazı ətrafında tədarükün pozulmasının da payı var.
Yeni Konqres Pentaqonun və müdafiə naziri Pit Heqsetin fəaliyyətinə nəzarəti də gücləndirə bilər. Büdcədən vəsait ayrılması ilə bağlı danışıqlar isə Ağ Evlə yeni qarşıdurmaların yaranmasına yol aça bilər.
Ukrayna müharibəsi
Seçkilərin nəticələri Kiyev üçün həm qeyri-müəyyənlik, həm də müəyyən ümidlər yaradır. Axı Ukrayna Rusiyanın beş ilə yaxındır davam edən işğalına qarşı mübarizədə məhz ABŞ-nin dəstəyinə arxalanır.
Ukraynanın Konqresdəki bir neçə nüfuzlu tərəfdarı vəzifəsindən gedir ki, respublikaçı konqresmen Don Beykon da onlardan biridir. O, Rusiyanı sərt tənqid edir, Kiyevə dəstək məsələsində isə tez-tez öz partiyasının və Ağ Evin mövqeyindən fərqli baxışlar sərgiləyir.
Ukraynaəsilli amerikalıların təşkilatları isə hər iki partiyanın Kiyevə dəstəyi davam etdirəcəyinə inandıqlarını bildiriblər. Amerika Ukrayna Konqres Komitəsinin prezidenti Maykl Savkiv AzadlıqRadiosuna müsahibəsində belə deyib: "Bu seçki dövründə Ukraynanın çox nüfuzlu tərəfdarlarını itirsək də, Konqresdə qalanları da nəzərə alırıq. Ukraynanın bundan sonra da hər iki partiyadan əhəmiyyətli dəstək alacağına dair inam bizi ruhlandırır".
Seçkilərin nəticələri Konqresin Rusiyaya qarşı sanksiyalarla bağlı təzyiqini daha da gücləndirə bilər. Bunu AzadlıqRadiosuna Senatda xarici siyasət məsələləri ilə məşğul olan iki yüksəkvəzifəli respublikaçı müşavir bildirib.
Demokratların nəzarətinə keçən Konqresin Trampın Moskva ilə daha yumşaq münasibətlər qurmaq səylərini çətinləşdirəcəyi gözlənilir. Bu, xüsusilə administrasiya Rusiyaya qarşı sanksiyaları daha da yüngülləşdirməyə çalışarsa, özünü göstərə bilər. Amma Trampın veto hüququ və respublikaçıların müqaviməti də nəzərə alınmalıdır. Onlar Ukraynaya hərbi yardımın genişləndirilməsi istiqamətindəki səyləri əngəlləmək gücündədirlər.
Bununla belə, demokrat senator Çak Şumerin 2027-ci ildə yenidən Senatda çoxluğun lideri olacağı gözlənilir.
Geri qayıt