Mərkəzi Bank inflyasiya gözləntisini artırıb, iqtisadi artım proqnozunu azaldıb

Azərbaycan Mərkəzi Bankı 2026-cı il üzrə iqtisadi artım proqnozunu 1,1 faizdən 0,5 faizə endirib. Eyni zamanda, ilin sonuna inflyasiya gözləntisi 5,9 faizdən 6,1 faizə qaldırılıb. Vaxtı keçmiş kreditlərin sürətli artması və tikinti sektorunda biznes inamının kəskin azalması iqtisadi fəallıqla bağlı əlavə suallar yaradır.

Civilazerbaijan.com bildirir ki, Mərkəzi Bankın avqustun 26-da yayımladığı “Pul siyasəti icmalı”na əsasən, 2026-cı ildə Azərbaycanda ümumi daxili məhsulun real artımı 0,5 faiz səviyyəsində gözlənilir. Bank may ayında iqtisadiyyatın 1,1 faiz böyüyəcəyini proqnozlaşdırırdı. Beləliklə, artım gözləntisi üç ay ərzində 0,6 faiz bəndi azaldılıb.

Qeyri-neft-qaz sektoru üzrə proqnoz da 3,2 faizdən 2,4 faizə endirilib. Mərkəzi Bank 2027-ci il üzrə ümumi iqtisadi artım gözləntisini 3,2 faizdən 2,6 faizə, qeyri-neft-qaz sektoru üzrə proqnozu isə 4,7 faizdən 3,9 faizə salıb.

Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı ilin yanvar–iyul aylarında ölkədə ÜDM 1,4 faiz artıb. Neft-qaz sektorunda 0,6 faizlik azalma, qeyri-neft-qaz sektorunda isə 2,2 faizlik artım qeydə alınıb. İlin yeddi ayında iqtisadiyyat 1,4 faiz böyüdüyü halda, Mərkəzi Bankın ili 0,5 faizlik artımla başa vuracağına dair proqnozu növbəti aylarda iqtisadi fəallığın xeyli zəifləyəcəyi ehtimalını nəzərdə tutur.

İcmalda bu ehtimalın əsasən neft-qaz sektoru ilə bağlı olduğu göstərilir. Mərkəzi Bank baza ssenarisində neft-qaz ÜDM-inin il ərzində 3,3 faiz azalacağını qəbul edib. Bank özü də qeyd edir ki, azalma 3,3 faiz deyil, 1-2 faiz olarsa, ümumi iqtisadi artım 0,5 faiz yox, 1-1,3 faiz təşkil edə bilər.

Müstəqil ekspertlərin fikrincə, bu, yekun artım göstəricisinin hökumətin neft-qaz hasilatı üzrə proqnozlarının nə dərəcədə reallaşmasından ciddi şəkildə asılı olduğunu göstərir. Bununla belə, proqnozun aşağı salınması yalnız neft-qaz sektoru ilə məhdudlaşmır: qeyri-neft-qaz iqtisadiyyatı üzrə gözlənti də 0,8 faiz bəndi azaldılıb.

İnflyasiya proqnozu hədəfin yuxarı həddini cüzi keçir

Mərkəzi Bank 2026-cı ilin sonuna illik inflyasiya proqnozunu 5,9 faizdən 6,1 faizə qaldırıb. 2027-ci il üzrə gözlənti isə 4,5 faizdən 5,8 faizə yüksəldilib.

Yeni proqnoz hədəf intervalının 6 faizlik yuxarı həddini 0,1 faiz bəndi keçir. Mərkəzi Bank bu fərqin proqnozun xəta intervalı daxilində olduğunu bildirir və inflyasiyanın 2027-ci ilin ikinci yarısından yenidən hədəf diapazonuna qayıdacağını gözləyir.

Rəsmi hesablamaya görə, 2026-cı il inflyasiyasına ən böyük artırıcı təsir ticarət tərəfdaşlarındakı qiymət artımından və kənd təsərrüfatı istehsalçılarının qiymətlərindən gələcək. Ev təsərrüfatlarının və dövlətin istehlak xərcləri də qiymətlərə artırıcı təsir göstərən amillər sırasında göstərilir.

Mərkəzi Bank nominal effektiv məzənnənin möhkəmlənməsinin, əksinə, inflyasiyanı 0,53 faiz bəndi azaltmasını gözləyir. Yanvar–iyul aylarında Azərbaycanda orta inflyasiya 5,7 faiz, iyulda illik inflyasiya isə 5,8 faiz olub. Qida məhsulları üzrə qiymət artımı ümumi inflyasiyadan yüksək qalır.

İqtisadi artım proqnozunun aşağı, inflyasiya gözləntisinin isə yuxarı istiqamətdə dəyişməsi zəif artımla yüksək qiymət təzyiqinin eyni vaxtda davam etməsi riskini artırır. Ancaq bu göstəricilər təkbaşına iqtisadiyyatın staqflyasiya vəziyyətində olduğunu demək üçün kifayət etmir.

Vaxtı keçmiş kreditlər 37 faizə yaxın artıb

İqtisadi fəallıqla bağlı digər siqnal vaxtı keçmiş kreditlərin artmasıdır. Mərkəzi Bankın iyul statistik bülleteninə görə, avqustun 1-nə iqtisadiyyata yönəldilmiş kreditlərin ümumi həcmi 34 milyard 155 milyon manat olub. Kredit portfeli bir ildə 12,9 faiz böyüyüb.

Vaxtı keçmiş kreditlərin məbləği isə eyni dövrdə 36,6 faiz artaraq 529,4 milyon manatdan 723 milyon manata çatıb. Başqa sözlə, gecikmiş kreditlər ümumi kredit portfelindən təxminən üç dəfə sürətlə artıb. Onların ümumi kreditlərdə payı bir il ərzində təxminən 1,75 faizdən 2,12 faizə yüksəlib.

Eyni zamanda, yanvar–iyul aylarında bank sektorunun xalis mənfəəti 20,4 faiz artaraq 858,7 milyon manata çatıb. Bankların mənfəətinin artması ilə gecikmiş kreditlərin çoxalması bir-birini avtomatik istisna etmir: gecikmələrin portfeldə payı hələ nisbətən aşağıdır, bankların faiz gəlirləri və ayırdığı ehtiyatlar da yekun nəticəyə təsir göstərir.

Mərkəzi Bank açıqladığı cədvəldə gecikmələrin istehlak, biznes və ipoteka kreditləri üzrə bölgüsünü göstərmir. Buna görə artımın əhalinin ödəmə qabiliyyətinin zəifləməsindən, müəyyən biznes sahələrindəki çətinliklərdən, restrukturizasiya edilmiş borclardan və ya başqa amillərdən qaynaqlandığını mövcud məlumatlarla müəyyənləşdirmək mümkün deyil.

“Vaxtı keçmiş kreditlər” göstəricisinin bankların prudensial hesabatlarında istifadə edilən “qeyri-işlək kreditlər” anlayışı ilə tam eyni olmaması da nəzərə alınmalıdır.

Tikinti sektorunda inam indeksi mənfi zonada dərinləşib

Mərkəzi Bankın müəssisələr arasında keçirdiyi real sektor monitorinqinə görə, tikinti sektorunda biznes inam indeksi iyunda mənfi 17,95 olduğu halda, iyulda mənfi 30,93-ə düşüb.

Ötən ilin iyulunda göstərici təxminən sıfır səviyyəsində idi. Bu, həm aylıq, həm də illik müqayisədə tikinti şirkətlərinin gözləntilərinin əhəmiyyətli dərəcədə pisləşdiyini göstərir. Pərakəndə ticarətdə inam indeksi 15,22-dən 8,16-ya, xidmət sektorunda isə 17,52-dən 14,52-yə enib. Sənayedə göstərici 14,01-dən 15,73-ə yüksəlib.

Biznes inam indeksi istehsalın və ya tikinti işlərinin faktiki həcmini deyil, sorğuda iştirak edən müəssisələrin mövcud vəziyyət və gələcək gözləntilər barədə cavablarını əks etdirir. Buna görə indeksdəki azalma avtomatik olaraq tikinti həcminin eyni nisbətdə düşməsi demək deyil. Bununla belə, göstərici Dövlət Statistika Komitəsinin ilin ilk yarısı üzrə məlumatları ilə eyni istiqamətdədir. Komitənin məlumatına görə, yanvar–iyunda tikinti sektorunda yaradılan əlavə dəyər real ifadədə 13 faiz azalıb.

Mərkəzi Bank sorğuda iştirak edən tikinti müəssisələrinin sayı, ölçüsü, regionlar üzrə bölgüsü və cavabvermə faizi barədə həmin cədvəldə ətraflı məlumat vermir. Bu isə indeksdəki kəskin dəyişmənin hansı tip şirkətlərdən qaynaqlandığını qiymətləndirməyi çətinləşdirir.

Mərkəzi Bank iqtisadi artım proqnozunun aşağı salınmasına baxmayaraq, ümumi perspektivin “müsbət” qaldığını bildirir. Qurumun fikrincə, neft-qaz sektoru ümumi artımı aşağı çəkəcək, qeyri-neft-qaz sektoru isə müsbət töhfə verəcək. Bank qeyri-neft-qaz sektorundakı artımın əsas mənbələri kimi ev təsərrüfatlarının istehlakını, mal və xidmətlərin xalis ixracını və əsas kapitala investisiyaları göstərir.

İnflyasiya ilə bağlı əsas risklər sırasında ticarət tərəfdaşlarındakı qiymət artımı, Yaxın Şərqdəki münaqişələrin enerji bazarlarına təsiri, dünya ərzaq qiymətləri, iqlim dəyişiklikləri və manatın nominal effektiv məzənnəsinin mümkün zəifləməsi qeyd edilir. Mərkəzi Bank hazırkı büdcə və pul siyasəti şəraitində daxili tələbin ciddi inflyasiya təzyiqi yaradacaq səviyyəyə yüksəlməsi ehtimalını aşağı qiymətləndirir. Qurum vaxtı keçmiş kreditlərin son bir ildə 36,6 faiz artmasına isə statistik bülletendə ayrıca izah verməyib.

İqtisadçı Natiq Cəfərli Mərkəzi Bankın yeni proqnozunu ölkədə iqtisadi fəallığın zəifləməsinin rəsmi səviyyədə etirafı kimi qiymətləndirib.

O, “Günün Səsi”nə bildirib ki, iqtisadi aktivliyin artırılması Mərkəzi Bankın deyil, hökumətin səlahiyyətinə daxildir:

“Mərkəzi Bank diplomatik dillə və ÜDM-lə bağlı daha real proqnozlarla narahatlığını ifadə edir”.

civilazerbaijan.com